SMM Hesaplama: Stopaj ve KDV ile Net-Brüt Tutar

Serbest Meslek Makbuzu Hakkında Bilmeniz Gerekenler

Serbest meslek makbuzu (SMM), serbest meslek erbabının verdiği hizmet karşılığında düzenlediği resmi bir belgedir. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu kapsamında düzenlenen bu belge; avukat, doktor, mali müşavir, mühendis, mimar, danışman ve sanatçı gibi serbest meslek mensupları tarafından kullanılır. SMM, hem hizmet bedelinin belgelenmesi hem de gelir vergisi ve KDV hesaplaması açısından kritik bir araçtır.

SMM hesaplamasında üç temel unsur vardır: brüt ücret (vergiler öncesi hizmet bedeli), stopaj kesintisi (gelir vergisi tevkifatı) ve KDV (Katma Değer Vergisi). Müşterinin ödediği toplam tutar; net ücret + KDV şeklinde hesaplanır. Stopaj tutarı müşteri tarafından vergi dairesine yatırılır ve serbest meslek erbabının yıllık gelir vergisi beyannamesinde mahsup edilir.

• Stopaj Oranları Nelerdir?

  GVK 94'te sayılan tevkifat sorumlularının kapsama giren ödemelerinde genel oran %20; GVK 18 kapsamındaki ödemelerde %17'dir. Ödemeyi yapan kişi tevkifat sorumlusu değilse veya işlem özel bir istisnaya giriyorsa standart oran doğrudan uygulanmaz. Araçtaki %0 seçeneği ancak bu durum ayrıca doğrulandıktan sonra kullanılmalıdır.

• Brütten Nete Hesaplama

  Brüt ücretten stopaj kesilerek net ücret bulunur. KDV brüt üzerinden ayrıca hesaplanır ve müşteriden tahsil edilecek toplam tutara eklenir.

  Net Ücret FormülüBrüt − (Brüt × Stopaj Oranı) = Net Ücret

  Örnek: 10.000 TL brüt, %20 stopaj, %20 KDV10.000 − 2.000 =8.000 TL Net10.000 × %20 =2.000 TL KDV8.000 + 2.000 =10.000 TL Tahsil

• Netten Brüte Hesaplama

  Belirli bir net ücret hedeflendiğinde brüt tutar, neti (1 − stopaj) oranına bölerek bulunur. Bu yöntem özellikle müşteriyle anlaşma yapılırken net ödeme miktarı konuşulduğunda kullanılır.

  Brüt Ücret FormülüNet Ücret ÷ (1 − Stopaj Oranı) = Brüt Ücret

  Örnek: 8.000 TL net, %20 stopaj8.000 ÷ 0,80 =10.000 TL Brüt

• KDV İstisnaları

  Listelerde ayrıca sayılmayan vergiye tabi hizmetlerde genel KDV oranı %20'dir. İlgili listede yer alan bazı hizmetlerde %10 uygulanabilir; %0 ise yalnız kanuni istisna şartları gerçekten karşılanıyorsa seçilmelidir. Meslek adı tek başına oran veya istisna belirlemeye yetmez. KDV tevkifatı gereken işlemler ayrıca değerlendirilmelidir; araç bu kesintiyi hesaplamaz.

• Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesi ve Stopaj Mahsubu

  Yıl içinde müşterilerinizden kesilen stopaj tutarları, ertesi yıl Mart ayında verilen yıllık gelir vergisi beyannamesinde hesaplanan toplam gelir vergisinden mahsup edilir. Beyan edilen gelirin az olması halinde fazla kesilen stopaj iade alınabilir. Bu nedenle tüm SMM'leriniz ve kesilen stopaj kayıtlarınızı düzenli tutmanız büyük önem taşır.

• e-SMM (Elektronik Serbest Meslek Makbuzu)

  GİB'in 2026 rehberine göre vergiden muaf olmayan serbest meslek erbabınca düzenlenen makbuzlar 1 Haziran 2020'den beri e-SMM olarak düzenlenir. Sonradan faaliyete başlayanlar işe başladıkları ayı izleyen üçüncü ayın sonuna kadar sisteme geçer. Bu yükümlülük için ciro eşiği aranmaz. Araç yalnız tutar aritmetiği yapar; e-SMM oluşturmaz veya GİB'e göndermez.

Sıkça Sorulan Sorular

• SMM aracı neyi hesaplar?

  Araç, girilen tutar ile kullanıcının seçtiği gelir vergisi tevkifatı ve KDV oranlarından brüt, net, kesinti, KDV ve tahsilat aritmetiği yapar. Müşterinin tevkifat sorumluluğunu veya hizmete uygulanacak oranı kendiliğinden belirlemez.

• Serbest meslek ödemesinde stopaj ne zaman uygulanır?

  Gelir Vergisi Kanunu'nun 94. maddesinde sayılan kişi ve kurumlar, kapsama giren serbest meslek ödemelerinde tevkifat yapar. Ödemeyi yapanın tevkifat sorumlusu olmadığı durumda araçta yüzde 0 seçilmelidir; somut işlem ayrıca doğrulanmalıdır.

• Serbest meslek stopaj oranları nelerdir?

  GİB'in 2026 rehberine göre Gelir Vergisi Kanunu'nun 18. maddesi kapsamındaki ödemelerde yüzde 17, diğer kapsama giren serbest meslek ödemelerinde yüzde 20 genel oranı uygulanır. Özel durumlar ayrıca incelenmelidir.

• SMM için hangi KDV oranı seçilmelidir?

  Genel orana tabi hizmetlerde yüzde 20, ilgili listede yer alan hizmetlerde yüzde 10 seçilebilir; yüzde 0 yalnız işlem kanunen KDV'den istisnaysa kullanılmalıdır. Araç KDV tevkifatını hesaplamaz.

• Netten brüte SMM hesabı nasıl yapılır?

  Net, brütün tevkifat sonrası kısmını ifade ediyorsa brüt tutar Net ÷ (1 − tevkifat oranı) ile bulunur. Örneğin yüzde 20 tevkifatta 8.000 TL net, 10.000 TL brüte karşılık gelir.

• Kesilen gelir vergisi kimin vergisinden mahsup edilir?

  Tevkifat sorumlusu, kesintiyi serbest meslek erbabı adına vergi dairesine öder. Kesilen vergi, şartları dâhilinde serbest meslek erbabının yıllık beyannamesinde hesaplanan vergiden mahsup edilir; müşterinin kendi gelir vergisinden düşülmez.

• e-SMM için ciro sınırı var mı?

  Hayır. Vergiden muaf olmayan serbest meslek erbabının 1 Haziran 2020'den beri e-SMM düzenlemesi gerekir. Sonradan faaliyete başlayanlar işe başladıkları ayı izleyen üçüncü ayın sonuna kadar sisteme geçer.